Odsetki ustawowe należą się z mocy prawa. Wierzyciel nie musi ich zastrzegać w umowie, nie musi wykazywać szkody i nie musi nawet wzywać do zapłaty, żeby zaczęły biec. Wystarczy, że termin minął. Ten kalkulator liczy wszystkie cztery rodzaje odsetek według stopy referencyjnej NBP, która od 5 marca 2026 roku wynosi 3,75 procent.
Co liczy ten kalkulator
Kalkulator podaje kwotę odsetek za wskazaną liczbę dni zwłoki, sumę do zapłaty oraz koszt każdego kolejnego dnia.
Rodzaj odsetek wybierasz sam, bo wynika on z podstawy prawnej roszczenia, a nie z wysokości długu. Ta sama zaległość 10 000 zł przez 100 dni kosztuje 253,42 zł między osobami prywatnymi i 294,52 zł między firmami.
Cztery rodzaje odsetek i jedna stopa
Wszystkie cztery stawki są pochodną jednej liczby: stopy referencyjnej NBP. Ustawa dodaje do niej marżę, więc decyzja Rady Polityki Pieniężnej zmienia je wszystkie tego samego dnia, bez nowelizacji przepisów.
Stawki obowiązujące od 5 marca 2026 roku
- Odsetki ustawowe kapitałowe: 3,75% + 3,5 p.p. = 7,25%. Wynagrodzenie za korzystanie z cudzego kapitału, na przykład przy pożyczce.
- Odsetki ustawowe za opóźnienie: 3,75% + 5,5 p.p. = 9,25%. Sankcja za nieterminową zapłatę, art. 481 k.c.
- Odsetki w transakcjach handlowych: 3,75% + 7 p.p. = 10,75%. Wyłącznie między przedsiębiorcami.
- Odsetki maksymalne: dwukrotność odsetek kapitałowych, czyli 14,5%. Górna granica odsetek umownych.
Wzór
Odsetki = kwota × stopa roczna × dni / 365 10 000 × 9,25% × 100 / 365 = 253,42 zł 10 000 × 9,25% × 365 / 365 = 925,00 zł Dzień zwłoki: 10 000 × 9,25% / 365 = 2,53 zł
- kwota: należność główna, bez wcześniej naliczonych odsetek
- stopa roczna: stopa referencyjna NBP powiększona o marżę z ustawy
- dni: od dnia następnego po terminie zapłaty do dnia zapłaty włącznie
Dzieli się przez 365 także w roku przestępnym. Tak liczy sąd i tak liczy kalkulator Ministerstwa Sprawiedliwości.
Przykład: faktura na 10 000 zł, 100 dni po terminie
- 1.Faktura płatna 10 marca, zapłacona 18 czerwca. Zwłoka biegnie od 11 marca.
- 2.Między osobami prywatnymi: 10 000 × 9,25% × 100/365 = 253,42 zł.
- 3.Między firmami: 10 000 × 10,75% × 100/365 = 294,52 zł.
- 4.Każdy kolejny dzień zwłoki kosztuje 2,53 zł w pierwszym przypadku.
Do zapłaty 10 253,42 zł albo 10 294,52 zł, zależnie od tego, kto komu zalega.
Od kiedy biegną i czego nie trzeba udowadniać
Odsetki za opóźnienie należą się z mocy prawa. Wierzyciel nie musi wykazywać, że poniósł szkodę, ani że dług był dla niego dotkliwy. Nie musi ich też zastrzegać w umowie: milczenie umowy oznacza stawkę ustawową, a nie brak odsetek.
Bieg zaczyna się dzień po terminie zapłaty. Jeśli termin przypada w sobotę albo w dzień ustawowo wolny, przesuwa się na najbliższy dzień roboczy, i dopiero od dnia po nim liczy się zwłokę.
Gdy strony nie umówiły terminu, świadczenie staje się wymagalne niezwłocznie po wezwaniu do zapłaty. Wtedy to wezwanie, a nie faktura, wyznacza moment, od którego liczy się odsetki.
Odsetki od zaległych odsetek są co do zasady zakazane. Art. 482 Kodeksu cywilnego dopuszcza je dopiero po wytoczeniu powództwa o te odsetki albo na podstawie umowy zawartej już po powstaniu zaległości.
Przedawnienie roszczenia o odsetki
Odsetki przedawniają się jako świadczenie okresowe, po trzech latach, niezależnie od tego, ile lat ma roszczenie główne. Dług z faktury sprzed pięciu lat może być wciąż wymagalny, a odsetki za dwa najstarsze lata już nie.
Koniec terminu przedawnienia przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego. Roszczenie wymagalne w marcu 2023 roku przedawnia się 31 grudnia 2026 roku, a nie w marcu.
Przedawnienie roszczenia głównego pociąga za sobą przedawnienie odsetek, także tych, które same jeszcze by się nie przedawniły. Odsetki nie żyją dłużej niż należność, od której biegną.
Bieg przedawnienia przerywa każda czynność przed sądem zmierzająca do dochodzenia roszczenia oraz uznanie długu przez dłużnika. Po przerwaniu termin biegnie od nowa, w pełnej długości.
Zmiana stóp w trakcie zwłoki
Ten kalkulator stosuje jedną stawkę do całego okresu. Przy zwłoce krótszej niż kilka miesięcy jest to dokładne, bo Rada Polityki Pieniężnej zmienia stopy rzadko.
Przy dłuższej zwłoce, obejmującej zmianę stóp, sąd liczy odsetki odcinkami: osobno dla każdego okresu obowiązywania danej stawki, a wyniki sumuje. Ostatnia zmiana nastąpiła 5 marca 2026 roku, gdy stopa referencyjna spadła z 4 na 3,75 procent.
W obrocie między firmami dochodzi jeszcze jedno uprawnienie. Wierzyciel może żądać zryczałtowanej rekompensaty za koszty odzyskiwania należności, w wysokości od 40 do 100 euro, zależnie od kwoty długu, bez wykazywania rzeczywistych kosztów. Ta kwota nie zależy od długości zwłoki.
Najczęstsze błędy
- Liczenie zwłoki od dnia wystawienia faktury zamiast od dnia następnego po terminie zapłaty.
- Stosowanie stawki dla transakcji handlowych do długu wobec osoby prywatnej. Ta stawka działa wyłącznie między przedsiębiorcami.
- Dzielenie przez 366 w roku przestępnym. Rok odsetkowy zawsze ma 365 dni.
- Naliczanie odsetek od kwoty powiększonej o wcześniejsze odsetki. Anatocyzm jest co do zasady zakazany.
- Zakładanie, że bez zapisu w umowie odsetki nie należą się wcale. Milczenie umowy oznacza stawkę ustawową.
- Stosowanie jednej stawki do wieloletniej zwłoki, przez którą przeszła zmiana stóp NBP.
Źródła
- Kodeks cywilny, art. 359, 481 i 482, Internetowy System Aktów Prawnych
- Ustawa o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych, Internetowy System Aktów Prawnych
- Podstawowe stopy procentowe NBP, Narodowy Bank Polski
Kalkulator odsetek ustawowych. Sprawdzono 5 września 2026. Stawki i przepisy obowiązujące od 5 marca 2026.