Wybór formy opodatkowania to jedna decyzja rocznie, która przy typowym kontrakcie IT waży kilkadziesiąt tysięcy złotych. Od 2022 roku decyduje nie tylko o podatku, ale i o składce zdrowotnej, co czyni ją trudniejszą niż kiedyś. Ten kalkulator liczy wszystkie trzy warianty przy tym samym przychodzie.
Co liczy ten kalkulator
Kalkulator wyznacza roczny dochód netto w trzech formach: na skali podatkowej, na podatku liniowym i na ryczałcie. Od przychodu odejmuje koszty, składki społeczne, składkę zdrowotną i podatek.
Wszystkie trzy warianty liczy przy tych samych danych wejściowych, więc różnica w wyniku pochodzi wyłącznie z przepisów, a nie z innych założeń.
Wskazuje też, o ile najlepszy wariant przewyższa drugi w kolejności. Ta liczba mówi, ile kosztuje pomyłka.
Czym różnią się trzy formy
Każda forma opodatkowuje coś innego i inaczej liczy składkę zdrowotną. To dwie zmienne naraz, dlatego intuicja bywa zawodna.
- Skala podatkowa: 12 procent do 120 000 zł dochodu i 32 procent powyżej, minus kwota zmniejszająca 3 600 zł rocznie. Składka zdrowotna 9 procent dochodu, bez odliczenia. Daje ulgę na dzieci i wspólne rozliczenie z małżonkiem.
- Podatek liniowy: 19 procent od dochodu, bez progu i bez kwoty zmniejszającej. Składka zdrowotna 4,9 procent dochodu, odliczalna do 14 100 zł rocznie. Wyklucza ulgi rodzinne i wspólne rozliczenie.
- Ryczałt: stawka od 2 do 17 procent, liczona od przychodu bez odliczania kosztów. Składka zdrowotna zryczałtowana według progu przychodu. Odliczasz składki społeczne i połowę zdrowotnej od przychodu.
Jak liczy się każdą formę
Trzy różne podstawy opodatkowania to sedno całej sprawy. Skala i liniowy opodatkowują dochód, ryczałt przychód.
Wzór
Dochód = Przychód − Koszty − ZUS społeczne Skala: Podatek = skala(Dochód); Zdrowotna = 9% × Dochód Liniowy: Podatek = 19% × (Dochód − Zdrow.); Zdrowotna = 4,9% × Dochód Ryczałt: Podatek = s × (Przychód − ZUS − ½ Zdrow.); Zdrowotna = próg(Przychód) Netto = Przychód − Koszty − ZUS społeczne − Zdrowotna − Podatek
- s: stawka ryczałtu właściwa dla rodzaju działalności
- skala(): 12% do 120 000 zł, 32% powyżej, minus 3 600 zł
- Odliczenie zdrowotnej przy liniowym ograniczone do 14 100 zł rocznie
Przy ryczałcie koszty firmowe nie obniżają podatku, ale nadal je ponosisz. Kalkulator odejmuje je od wyniku netto w każdym wariancie, żeby porównanie było uczciwe.
Przykład: 240 000 zł przychodu, brak kosztów, ryczałt 12 procent, pełny ZUS
- 1.Składki społeczne rocznie: 1 926,76 × 12 = 23 121,12 zł.
- 2.Dochód dla skali i liniowego: 240 000 − 23 121,12 = 216 878,88 zł.
- 3.Skala: zdrowotna 19 519,10 zł, podatek 41 801,24 zł, netto 155 558,54 zł.
- 4.Liniowy: zdrowotna 10 627,06 zł, podatek 39 187,85 zł, netto 167 063,97 zł.
- 5.Ryczałt: zdrowotna 9 966,96 zł, podstawa 211 895,40 zł, podatek 25 427,45 zł.
- 6.Ryczałt netto: 240 000 − 23 121,12 − 9 966,96 − 25 427,45 = 181 484,47 zł.
Ryczałt zostawia 181 484,47 zł, podatek liniowy 167 063,97 zł, a skala 155 558,54 zł. Różnica między najlepszą a najgorszą formą to 25 926 zł rocznie przy identycznej pracy.
Kiedy wygrywa ryczałt
Ryczałt wygrywa, gdy koszty są niskie, a stawka właściwa dla Twojej działalności jest niska. Oba warunki muszą być spełnione naraz.
Przy usługach informatycznych, opodatkowanych stawką 12 procent, koszty bywają śladowe, więc przychód niemal równa się dochodowi. Wtedy 12 procent od przychodu jest wyraźnie mniej niż 19 procent od prawie tego samego dochodu.
Drugą przewagą jest zryczałtowana składka zdrowotna. Powyżej 300 000 zł przychodu wynosi 1 495,04 zł miesięcznie i już nie rośnie, podczas gdy przy skali i liniowym rośnie proporcjonalnie do dochodu.
Ryczałt przegrywa, gdy masz wysokie koszty. Kupno sprzętu, wynajem biura czy podwykonawcy nie obniżają podatku, więc płacisz go od pieniędzy, których nie zatrzymujesz.
Kiedy wygrywa skala
Skala podatkowa wygrywa przy niskich dochodach, bo kwota zmniejszająca podatek 3 600 zł rocznie i stawka 12 procent dają wtedy najniższe obciążenie łączne.
Wygrywa też, gdy korzystasz z uprawnień niedostępnych przy pozostałych formach: ulgi na dzieci, wspólnego rozliczenia z małżonkiem o niskich dochodach, ulgi rehabilitacyjnej czy odliczenia darowizn.
Przy dochodach powyżej progu 120 000 zł skala staje się najdroższa, bo łączy stawkę 32 procent z nieodliczalną składką zdrowotną 9 procent. Efektywne obciążenie krańcowe przekracza wtedy 40 procent.
Podatek liniowy zwykle wypada pośrodku: bez ulg, ale ze stałą stawką i tańszą, częściowo odliczalną składką zdrowotną. Bywa najlepszy przy wysokim dochodzie połączonym z realnymi kosztami.
Terminy i ograniczenia
Formę opodatkowania wybiera się na cały rok podatkowy. Zmiany dokonuje się do 20 dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym uzyskano pierwszy przychód w danym roku. Przy przychodzie w styczniu termin upływa 20 lutego.
Stawkę ryczałtu wyznacza rodzaj działalności zgodnie z ustawą o zryczałtowanym podatku dochodowym, a nie wybór podatnika. Przy działalności mieszanej stosuje się różne stawki do różnych rodzajów przychodu, co wymaga odrębnej ewidencji.
Z ryczałtu nie skorzysta każdy. Wyłączone są między innymi apteki, handel częściami do pojazdów oraz świadczenie usług na rzecz byłego pracodawcy w zakresie odpowiadającym czynnościom wykonywanym na etacie w bieżącym lub poprzednim roku.
Limit przychodu dla ryczałtu to równowartość 2 000 000 euro za rok poprzedni.
Najczęstsze błędy
- Wybór formy wyłącznie po stawce podatku. Od 2022 roku składka zdrowotna bywa większą różnicą niż sam podatek.
- Wybór ryczałtu przy wysokich kosztach firmowych. Ryczałt opodatkowuje przychód, więc płacisz podatek od pieniędzy, których nie zatrzymujesz.
- Zakładanie, że stawkę ryczałtu można wybrać. Wyznacza ją rodzaj działalności zgodnie z ustawą.
- Wybór podatku liniowego przy niskim dochodzie. Traci się kwotę zmniejszającą podatek, ulgę na dzieci i wspólne rozliczenie.
- Przegapienie terminu zmiany formy. Po 20 dniu miesiąca po pierwszym przychodzie zostajesz z dotychczasową formą na cały rok.
Źródła
- Ustawa o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne, Internetowy System Aktów Prawnych
- Formy opodatkowania działalności gospodarczej, Portal podatkowy Ministerstwa Finansów
- Składka zdrowotna a forma opodatkowania, Zakład Ubezpieczeń Społecznych
Kalkulator ryczałt vs liniowy vs skala. Sprawdzono 26 sierpnia 2026. Stawki i przepisy obowiązujące od 1 stycznia 2026.